Urumuri Rutazima uyu munsi rwageze mu karere ka Gatsibo, akarere ka makumyabiri na kabiri mu turere mirongo itatu ruzazenguruka. Uru rumuri ruzagaruka i Kigali ku itariki ya 7 Mata 2014, ubwo icyunamo cyo kwibuka Jenoside yakorewe Abatutsi kizaba gitangijwe ku rwego rw’igihugu. Kanda hano urebe uko urwo rumuri ruzazenguruka igihugu cyose. Uru Rumuri rukazahita rwerekeza mu karere ka Kayonza tariki ya 16 Werurwe 2014.
Umuyobozi w’akarere ka Gatsibo Ambroise Ruboneza niwe uri bwakire urumuri uyu munsi. Uyu muhango uraza kwibanda ku kuganira ku mateka ya Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994 ndetse n’uburyo akarere ka Gatsibo ndetse n’igihugu muri rusange byiyubatse kuva ayo marorerwa yahagarikwa. Urumuri Rutazima ruraturuka mu karere ka Nyagatare rwakirwe n’abana babiri bafite imyaka makumyabiri Laetitia Kayitesirwa na Cyprien Habimana. Umushyitsi mukuru muri uyu muhango ni Minisitiri w’Umuco na Siporo Protais Mitali.
Pasiteri William Ndongozi warokotse Jenoside araza gutanga ubuhamya naho Jean Bosco Kadunguli atange ubuhamya bw’ubwiyunge. Justin Nzabahimana araza kuvuga umuvugo yise: ”Dusangiye Isano”. Padiri Laurent Rutinduka araza gutanga amateka ya Kiziguro.
Akarere ka Gatsibo kagizwe n’ibyahoze ari amakomini ya Murambi, Gituza, Ngarama, Muhura na Giti. Ni akarere kagaragayemo ubwicanyi kuva mu myaka ya 1990 ndetse no mu myaka ya 1963-1964. Mu gihe cya Jenoside, Murambi ni hamwe muhabaye ubwicanyi bukabije nyuma y’urupfu rwa Habyarimana.
Jean Baptiste Gatete niwe wayoboye Murambi kuva 1989-1993 niwe wayoboye ubwicanyi. Yafunze Abatutsi cyane cyane abarimu, abaganga, abacuruzi n’abandi. Yabashinjaga kuba ibyitso by’Inkotanyi, abenshi muri bo bajyanywe mu kigo cya gisirikari iByumba aho biciwe. Abatutsi bose bari barabaruwe mbere ya Jenoside.
Nyuma yo kotswa igitutu n’amahanga ndetse n’amashyaka ataravugaga rumwe na Habyarimana kubera ubwicanyi bwabereye Murambi, Leta ya Habyarimana yasimbuje Gatete. Ariko yakomeje kuhagira ijambo ndetse mu gitondo cyo ku wa 7 Mata 1994, Gatete yayoboye inama yateguye ubwicanyi.
Tariki ya 11 Mata 1994, Gatete yagiye mu kigo cya Gabiro maze azana amabisi abiri y’abasirikari baje kwica abatutsi bari bahungiye kuri Kiliziya ya Kiziguro. Mbere yuko abasirikari bahagera, abicanyi bari bakambitse ku kiliziya kugira ngo abatutsi badahunga, nyuma yo gutera Abatutsi bakagaragaza kwirwanaho. Abasirikari bakihagera, Gatete yategetse gushyira hanze Abatutsi ndetse bakabambika ubusa kugira ngo bativanga n’abicanyi. Abasirikari n’interahamwe bahise babica ndetse basaba bamwe mu batutsi guterura imirambo bakayijugunya mu cyobo cyari muri metero nka 200. Kuri icyo cyobo hari izindi nterahamwe zicaga abazanye imirambo, bose bagahita bajugunywa mu cyobo. Nyuma baje kwica abagore n’abana nabo bajugunywa mu rwobo.
Kubera ubwicanyi bwatangiye mu myaka ya za 1990, byatwaye icyumweru kimwe gusa kugira ngo abatutsi bose bicwe. Abasirikari ba APR bageze Kiziguro tariki ya 14 Mata 1994 aho bakuye abantu 12 mu cyobo. Urwibutso rwa Kiziguro rushyinguwemo abatutsi 14.000 harimo na 3.700 biciwe muri Kiliziya bakajugunywa mu cyobo.
Gahunda yo kwakira urumuri rutazima mu karere ka Gicumbi
Ryari: tariki ya 13 Werurwe 2014, kuva I saa munani kugeza I saa kumi
Hehe: Kiziguro, Akarere ka Gatsibo
- Ijambo ry’ikaze ry’umuyobozi wa gahunda Jean Nepo Rwema
- Korali y’abana irarimba indirimbo Urumuri Rutazima yakira urumuri
- Ijambo ry’umuyobozi w’akarere ka Gatsibo, Ambroise Ruboneza
- Filime ngufi Kwibuka Twiyubaka
- Ubuhamya bw’uwacitse ku icumu Pasiteri Ambroise Ruboneza
- Umuvugo wa Justin Nzabahimana
- Ubuhamya bwa Jean Bosco Kadunguli
- Abashyitsi baraza kwandika ubutumwa bwo Kwibuka
- Amateka ya Kiziguro hamwe na Padiri Laurent Rutinduka
- Ijambo rya Minisitiri w’Umuco na Siporo Protais Mitali
- Indirimbo “Urumuri Rutazima”
Urumuri Rutazima rugaragaza ukwihangana n’imbaraga z’Abanyarwanda muri iyi myaka 20 ishize habaye Jenoside. Urumuri Rutazima ruzakoreshwa mu gucana urumuri rwo Kwibuka hirya no hino mu gihugu. Urumuri Rutazima nirugaruka I Kigali tariki ya 7 Mata 2014, Perezida Kagame azarukoresha mu gucana urumuri rwo Kwibuka nihatangizwa icyunamo ku rwego rw’igihugu. Urumuri Rutazima nirwo kandi ruzifashishwa mu gucana buji mu ijoro ryo kwibuka tariki ya 7 Mata 2014.
Mushobora kureba amafoto na za videwo ku mbuga zacu za YouTube na Flickr. Hari ibibazo mufite mwatwandikirakuri media@kwibuka.rw.
Kinyarwanda
English











