POLISI Y'U RWANDA

Ishami ry'ubugenzacyaha muri Polisi y'u Rwanda (CID) ririzeza abaturage ko rizakomeza kubakira neza no  kubaha serivisi bifuza. Ibi ni ibitangazwa na ACP Theos Badege ukuriye iri shami mu kiganiro yagiranye n'abanyamakuru kuri uyu wa kabiri tariki ya 21 Mata 2015. Yanasobanuye ku buryo burambuye imikorere y'iryo shami, uko iperereza rikorwa ku bakekwaho ibyaha bitandukanye, ifata n'ifungwa ku bakekwaho ibyaha, n'imibereho yabo mu gihe bafunzwe, imikoranire ya CID n'izindi nzego zishinzwe ubutabera n'ibindi. Amakuru arambuye ni mu kiganiro gikurikira:

Ikibazo :  Ijambo Ubugenzacyaha risobanuye iki?

Igisubizo: Ubugenzacyaha ni ijambo abantu bamenyereye nka CID mu rurimi rw'amahanga. Bishatse kuvuga gukora iperereza ry'icyaha. Ubundi mu nshingano za Polisi y'u Rwanda, harimo kureba ko amategeko yubahirizwa no gukumira ibyaha. Hari rero urwego rwashyizweho rushinzwe kureba ko ayo mategeko yubahirizwa arirwo rw'ubugenzacyaha. Iyo hari urenze ku mategeko aba agomba kubihanirwa. Harimo kureba ko uwo muntu yakoze icyaha, hagakorwa iperereza hashingirwa ku bimenyetso by'icyaha, harebwa iyubahirizwa ry'amategeko  ndetse harebwa n'ubushake bw'uwakoze icyaha. Iyo birangiye dosiye yoherezwa mu Bushinjacyaha.

Ikibazo :  Ese ubugenzacyaha (CID) bwubatse gute, bufite ayahe mashami?

Igisubizo: Ubusanzwe Polisiy'u Rwanda ifite Umuyobozi mukuru wayo akaba afite abamwungirije. Hakurikiraho rero amashami atandukanye harimo n'iry'Ubugenzacyaha. Iri shami rikaba rifite andi mashami anyuranye; aha twavuga irishinzwe ibyaha bimunga ubukungu bw'igihugu, irishinzwe kurwanya ibiyobyabwenge, irishinzwe kurwanya ihohoterwa rikorerwa mu ngo n'irikorerwa abana, irishinzwe kubika amadosiye no gusesengura ibyaha, …

Ikibazo :  Ese iperereza rikorwa gute? Riba rigamije iki?

Igisubizo: Muri rusange, iperereza riba rigamije kumenya ukuri kw'icyakozwe. Ibyo rero bituma hanabaho no kubihuza n'ibyo amategeko ateganya ndetse  no  kubihuza niba uwabikoze yari abigambiriye. Guhuza  rero ibyo byose bimara iminsi itanu iyo ukekwaho gukora icyaha afunzwe na Polisi. Dosiye ihita yohererezwa Ubushinjacyaha nabwo bugakora ibisabwa hanyuma bukayishyikiriza abacamanza, bityo bakareba icyo amategeko ateganya. Ibyo byose rero biba bigamije guca umuco wo kudahana ndetse no guca intege abandi batekereza gukora icyaha kuko babibonamo igihombo.

Ikibazo: Ese iperereza rishobora gukorwa ukekwaho gukora icyaha adafunzwe? Yibereye iwe mu rugo cyangwa ahandi?

Igisubizo: Ubundi ihame ryiza ni iperereza umuntu adafunzwe. Byakabaye byiza umuntu afunzwe mu gihe bigaragaye ko hari ibimenyetso bihagije bimuhamya icyaha. Ariko biba ngombwa ko afungwa kubera uburemere bw'icyaha, kuba ashobora kwangiza ibimenyetso mu gihe adafunzwe ndetse no kuba nta hantu ashobora kuba abarizwa hazwi n'ibindi.

Ikibazo :  Mukorana gute n'ubushinjacyaha ndetse n'inkiko?

Igisubizo: Dukorana umunsi ku munsi. Ubugenzacyaha bukora iperereza ry'ibanze mu minsi itanu ariko rikamenyesha ubushinjacyaha imigendekere yaryo. Iyo dosiye igeze mu bushinjacyaha ukekwaho icyaha afunze, nabwo buba bufite iminsi itanu yo kuyinononsora hanyuma bukayishyikiriza urukiko  kugira ngo habeho iburanisha. Muri icyo gihe cyose ukekwaho gukora icyaha aba ari mu maboko ya Polisi.

Ikibazo : Ese mukurikije akazi mufite ko gukora iperereza hirya no hino mu gihugu, musanga mufite abakora ako kazi bahagije ? Ese baba bafite ubumenyi buhagije butuma bagera ku nshingano zabo ?

Igisubizo : Dufite abagenzacyaha hano ku cyicaro gikuru cy'Ubugenzacyaha ndetse tukanabagira kuri sitasiyo za polisi 76 ziri hirya no hino mu gihugu, bose bakora ako kazi. Hano ku cyicaro, hari umwihariko wo gukora iperereza ry'ibyaha byisumbuyeho ndetse hagakorerwa n'ubuhuzabikorwa bwo guhuza no kugenzura ibikorwa n'imikorere y'abagenzacyaha bose.

Ku byerekeranye n'ubumenyi, dufite abagenzacyaha babihuguriwe, n'ubwo amahugurwa agikenewe. Dufite ishuri rishinzwe amahugurwa mu karere ka Musanze rikaba ritanga amahugurwa y'ibyiciro bitatu. Harimo gutanga amahugurwa ku bapolisi bagiye kwinjira mu bugenzacyaha, gutanga amahugurwa yisumbuye ku bagenzacyaha bakuru ndetse no gutanga amahugurwa yihariye (gukora iperereza ahantu hahiye, gukora iperereza ku muntu warashe, ni ukuvuga hamenyekana aho yari yihishe, imbunda yakoresheje n'ibindi…).

Ikibazo : Mugenzura mute ko umuntu ugannye aho mukorera hirya no hino yakiriwe neza ndetse agahabwa serivisi yifuza ?

Igisubizo : Buri mupolisi wese afite inshingano n'amabwiriza yo kwakira neza abaturage no kubafasha. Ni akarusho rero ku bagenzacyaha kubishyira mu bikorwa. Turasaba abaturage kugana sitasiyo za polisi zibegereye ndetse bakanamenya nimero za terefoni bakoresha. Turabasaba ko bagirira icyizere abagenzacyaha, cyeretse igihe bikomeye nibwo bakwiyambaza inzego zo hejuru. Twavuga umukuru w'ubugenzacyaha ku rwego rw'akarere ndetse n'umuhuzabikorwa wa CID ku rwego rw'Intara n'Umujyi wa Kigali.  Ibyo binaniranye, baza ku cyicaro gikuru  cya CID bakagana urwego rw'ubugenzuzi by'ibikorwa bya CID. Icyo gihe turamanuka tugakurikirana ibyo bibazo tukabikemura.

Ikibazo : Reka tujye ku mibereho y'abafungwa kuri Sitasiyo za Polisi. Byifashe gute ?

Igisubizo: Icya mbere cyo itegeko  rirasobanutse neza. Ahantu hafungirwa abakekwaho gukora ibyaha harazwi. Ni kuri Sitasiyo za Polisi ziri hirya no hino mu gihugu. Hari urupapuro rero rufunga umuntu rw'iminsi itanu buri wese aba afite. Gufunga ni ukwambura uburenganzira bwo kuba umuntu yacika ubutabera, no gutuma uwakoze icyaha yumva ko nawe hari ibyo abuze mu burenganzira bwe. Uwo muntu ufunzwe ntakubitwa, ntatukwa, abona ifunguro, arakaraba, ……. Hari ubugenzuzi butandukanye bukorwa na Polisi ndetse n'izindi nzego zirimo ubushinjacyaha, inzego zishinzwe iyubahirizwa ry'uburenganzira bwa muntu n'izindi.

Ikibazo : Ibyaha biri ku isonga ni ibihe?

Igisubizo : Hari icyaha cyo gukoresha no gucuruza ibiyobyabwenge (urumogi, kanyanga), gukubita no gukomeretsa, ubujura buciye icyuho no gusambanya abana.

Ikibazo : Hari n'ibindi byaha by'icuruzwa ry'abantu ndetse n'ubujura bukorwa hifashishijwe ikoranabuhanga. Byo byifashe gute ?

Igisubizo : Ni byo koko birahari. Hari ababeshya abantu cyane cyane urubyiruko rw'abakobwa ko bazabashakira akazi mu bihugu byo hanze. Icyo baba bagamije ni ukubashora mu bikorwa bibi by'urukozasoni no kwishimisha, ibyo bikorwa babibakoresha ku gahato. Abandi babakuramo ibice by'imibiri nk'impyiko, imyijima, amaso n'ibindi bakabiha ababikeneye batishoboye. Birababaje rwose. Ni urugamba rwacu twese kubirwanya. Icyo dusaba rero abo babeshywa,  ni ukubimenyesha Polisi, inzego zose, ababyeyi  ndetse n'abaturage, hagamijwe kubikumira no kubirwanya burundu. Ikindi kandi hari ubufatanye bwa Polisi y'u Rwanda na Polisi mpuzamahanga mu kurwanya ibyo byaha.

Ibyaha bikorwa hifashishijwe ikoranabuhanga nabyo birahari, mu gihe habayeho kwinjira mu ikoranabuhanga ry'umuntu runaka. Ibi biba cyane ku bacuruzi, mu bijyanye no kohererezanya amafaranga. Turasaba buri wese kubika neza umubare we w'ibanga.

Ikibazo : Mushobora kugeza Ubutumwa bwihariye ku baturage muri rusange ? 

Igisubizo : N'ubwo hirya no hino hakorwa ibyaha bitandukanye, kubera imikorere n'ingamba ziriho zo kubikumira no kubirwanya turasanga ntawe byari bikwiye guhungabanya. Hari ingamba zafashwe zo kubikumira no gutahura ababikoze ndetse no gukora iperereza ariko dufatanyije n'abaturage. Abaturage rero bamenye uburenganzira bwabo, naho abatanyuzwe bagane inzego zo hejuru. Turabasaba kandi gukomeza gukorana neza n'urwego rwa community policing,  bityo tugafatanyiriza hamwe kurwanya no gukumira ibyaha.